تاریخ امروزیکشنبه , ۴ اسفند ۱۳۹۸

مهارت فرزند پروری و تربیت فرزند

این را باید بدانید که شما معلم کودک تان هستيد،والدين بايد بدانند که آموزش مهارت فرزند پروری موجب ارتباط مثبت والدين با کودکان، کاهش خشونت و کودک آزاری، تغييرات مثبت در رفتار والدين، کاهش افسردگی و استرس مادران و افزايش رضايت والدين از فرزندان مي شود.

هدف از طرح موضوع ” پدر يا مادر خوب بودن ” تربيت فرزندی سالم و رشد يافته است به طوری که مهارت های مورد نياز در زندگي بزرگسالی را دارا باشد.

اکثر افراد تجربه پدر و مادر بودن را بدون آمادگی در رويارويی با آن چه پيش روي دارند آغاز می کنند و مهارت ها را با آزمايش و خطا فرا مي گيرند.

پاره ای از افراد نيز در مورد احساس و نحوه انجام وظايف خويش به عنوان پدر و مادر از خود انتظارات بيش از حد دارند و اين انتظارات غير واقع بينانه غالباً منجر به نااميدی و احساس عدم کفايت مي شود.

پدر و مادر شدن يعنی پذيرفتن يک نقش جديد در زندگی ؛که تا اين زمان زوجين، هيچ گاه چنين تجربه ای نداشته و لازم است برای اين تغييرات و ايفای نقش جديد،آمادگی داشته و با آن سازگار شوند.

در زير به تعدادی از مهارت های اساسی که هر والدی برای پذيرش نقش پدر و مادر به آنها نياز دارد اشاره مي کنيم .

چهار روش مثبت و مؤثر در مديريت رفتار کودکان شامل:

۱) توجه کردن به رفتارهای مثبت کودک
۲) پاداش دادن پس از رفتار مناسب کودک
۳) ناديده گرفتن رفتارهايی که جهت جلب توجه يا برای رسيدن به خواسته ای نابجا از کودک ديده می شود
۴)ربه موقع دستور دادن به کودک

روش توجه کردن

بسياری از والدين اغلب به رفتارهای مثبت فرزندشان توجه نمی کنند، در حالی که اين کار نه تنها سبب افزايش رفتارهای مثبت کودک می شود بلکه رابطه فرزند و والد را تقويت مي کند.

بسياری از والدين که کودکان لجباز ، پرخاشگر و بي نظم دارند معمولا تمرکز و توجه بيشتری به رفتارهای منفی کودکشان دارند به همين دليل به تدريج منفی گرا می شوند و کمتر رفتارهای مثبت کودک خود را مي بينند.

کودکان نيز متوجه مي شوند که والدين آنها هميشه به رفتارهای نامناسب آنها توجه نشان مي دهند و به ندرت رفتارهای شايسته آن ها مورد توجه قرار مي گيرد، بنابراين به رفتارهای نامناسب ادامه می دهند.

راههايی بسيار ساده ای براي توجه به رفتارهای مثبت کودک و اطمينان از اين که او متوجه رفتار پدريا مادرش شده است وجود دارد :

روش استفاده از جعبه رفتار خوب

“جعبه رفتار خوب ” روش بسيار سودمندی برای تاييد رفتارهای مثبت فرزندان است.

يک جعبه را روی يخچال، پيشخوان، ميز يا هر جای ديگری در خانه قرار دهيد و روی آن بنويسيد : ” جعبه رفتار خوب ” .

هر گاه متوجه رفتار خوبی از سوی کودکتان شديد ( مثل همکاری و شراکت با ديگران، جيغ وداد نزدن ، کمک در کارهای خانه و غيره) يک تکه کاغذ برداريد و آنچه را که ديده ايد روی آن بنويسيد و در جعبه بياندازيد.

شايد ترجيح بدهيد به فرزندتان بگوييد که يک کار خوب در جعبه انداخته ايد. در پايان روز همراه با فرزندتان تمام کاغذها را از جعبه بيرون آوريد و بخوانيد.

مطمئن شويد که فرزندتان توجه شما را به رفتار مثبت خويش می فهمد و نسبت به رفتار خود آگاهی بيشتری پيدا ميکند.

چند نمونه از توجه کردن، ” آفرين  عزیزم که داري با مکعب های سفيد و زرد يک خانه بزرگ درست مي کنی”.

” آفرين عزيزم که اسباب بازی هايت را از تو اتاق جمع کردی”.

” آفرين عزیزم که لباس هايت را به چوب لباسی آويزان کردی”.

روش پاداش دادن

پاداش دادن به کودک، يعنی اين که کودک متوجه شود کدام کارش مناسب بوده و مورد تائيد والدين است.

پاداش دادن جايگزين توجه کردن نيست.

در واقع والدين بايد در مورد رفتار مثبت کودک خود حرف بزنند و در بعضي موارد از تمجيد و پاداش نيز استفاده کنند .

پاداش ها به دو دسته اجتماعی و غير اجتماعی تقسيم می شوند:

الف_ پاداش های اجتماعی شامل پاداش های کالمی، فيزيکی و فعاليتی است.

پاداش کلامی برای کودکان خردسال، پاداش های کلامی مهم ترين پاداش است. اين پاداشها بايد به صورت تشويق و تمجيد از رفتار مطلوبی که کودک انجام داده و به خاطر آن تشويق شده است باشد.

به طور مثال :” از اين که اسباب بازی هايت را جمع کردی از تو متشکرم “

در مورد کودکان در سنين قبل از مدرسه اين توضيحات بسيار اهميت دارند هر چه بيشتر اطلاعات و بازخورد به کودکان داده شود احتمال يادگيری رفتارهای مناسب در آنان بيشتر مي شود.

نحوه بيان پاداش های کلامی در تقويت رفتار مثبت کودک بسيار مهم است که بايد به آن توجه شود ، اگر يک جمله تشويقی با هيجان بيشتر و با احساس بهتری بيان شود تاثير بيشتری می گذارد.

پاداش فيزيکی

هرگاه کودک رفتار مطلوب و مورد انتظار شما را انجام داد می توانيد با گرفتن دست او و لمس کردنش، يا دست روی شانه کودک گذاشتن، بغل کردن و بوسيدن به عنوان پاداش فيزيکی او را تشويق کنيد.

بسياري از والدين کودکان لجباز به دليل رفتار منفی کودکشان اين گونه تماس های فيزيکی را با کودک خود بر قرار نمی کنند،به اين گروه از والدين توصيه مي شود براي کاهش پرخاشگری، لجبازی، نق زدن و بهانه گيری کودکشان از پاداش های فيزيکی استفاده کنند.

ب _ پاداش های غير اجتماعی شامل دادن اشيای دلخواه مانند يک اسباب بازی است.

پاداش های غير اجتماعی نيز هميشه بايد با تشويق و تمجيد همراه باشد آن چه برای کودک مهم است توجه والدين است.

به سه اصل مهم در پاداش دادن توجه کنيد:
۱ -بلافاصله بعد از رفتار مطلوب پاداش بدهيد .
۲ -در ابتدا هر زمان که رفتار مطلوب انجام شد پاداش بدهيد .
۳ -فقط به رفتارهايی که مي خواهيد افزايش يابند پاداش بدهيد .

روش ناديده گرفتن

روان شناسان اعتقاد دارند که هر رفتاري با تقويت، پايدار مي شود، پس بعضي از رفتارهاي کودک اگر ناديده گرفته شوند، در نتيجه تقويت
نشده و دوباره تکرار نمي شوند.

رفتارهايي که مي توان ناديده گرفت عبارتند از:

جلب توجه به شکل نامناسب، پافشاري بر انجام کاري که والدين موافق نيستند، گريه کردن براي جلب توجه، قشقرق راه انداختن، جيغ زدن ، بحث کردن.

هر کدام از موارد بالا وقتي براي اولين بار مشاهده مي شوند اگر هيچ گونه عکس العملي از طرف اطرافيان نبيند تقويت و تکرارنمي شوند.

پس روش ناديده گرفتن يکي از اصول مهم فرزندپروري است و داراي چند مرحله است:

• خودداري از هر گونه تماس فيزيکي: مثل بغل کردن ، بوسيدن ، گرفتن دست کودک و زدن روي دست او در اين مرحله نبايد انجام شود.
• خودداري از هر گونه تماس چشمي : به طور مثال اگر کودک رفتار نا مناسبي انجام مي دهد که شما تمايل به قطع و اصلاح آن رفتارداريد مدام به اونگاه نکنيد ، چشم غره نرويد.

• خودداري از هر گونه ارتباط کلامی : مثال او را نهي کردن از حرفي که زده ويا تهديدهايي مثل :” بذار بابات بياد بهش مي گم و ….”

نکته ۱ :معمولا روش ناديده گرفتن براي رفتارهايي است که براي اولين يا دومين بار انجام مي شود.
نکته ۲ : در مورد کارهايي که خطرناک هستند مانند بازي کردن با وسايل تيز مثل چاقو اين راه کار مناسب نيست .
نکته ۳ : ممکن است در ابتداي به کار بردن اين روش، بروز رفتار را بيشتر و يا شديد تر کند ولي به مرور بهتر مي شود.

روش دستور دادن

اغلب مشاهده مي شود که والدين دستوراتي به کودکان خود مي دهند که به راحتي نمي توانند آن ها را انجام دهند .

دستوراتي که موثر واقع نمي شوند داراي يکي از اين خصوصيات هستند:
۱ _ دستورات متعدد و پيوسته :

در اين نوع دستورات چندين دستور در يک زمان به کودک داده مي شود مانند : ” دخترم حالا که از خواب بلند شدي، دندان هايت را مسواک بزن، لباست را بپوش، موهايت را شانه کن اتاقت رو جمع کن و بعد بيا صبحانه بخور “.

يک راه موثر آن است که اين دستورات را به بخش هاي کوچک تر تقسيم کنيم و هر بخش را به تنهايي و جداگانه از کودک بخواهيم که انجام دهد.

۲_ دستورات مبهم : دستوراتي هستند که واضح نيستند . مثل اينکه :”بچه خوبي باش ” . در واقع کودک ممکن است نداند که واقعاً چه چيزي از او خواسته مي شود .

بهتر است به کودک گفته شود : تلويزيون را خاموش کن برو بخواب. هر چه دستور دادن اختصاصي تر باشد بيشتر احتمال دارد که کودک آن دستور را انجام دهد.

۳ _دستورات سوالي : در اين گونه دستورات از کودک سؤال مي شود که آيا اين کار را انجام مي دهي ؟ در واقع مستقيم به او دستور انجام کاري داده نمي شود .

مانند:”آيا دوست داري الان حمام کني ؟ ” در اين موارد کودک لجباز مي تواند به سادگي بگويد ” نه ” اگر شما منظورتان اين است که او آن کار را انجام دهد نبايد طوري بپرسيد که او قدرت انتخاب بله يا خير داشته باشد از اين نوع دستورات پرهيز کنيد ولي اگر واقعاً برايتان فرق نمي کند که مثالً کي حمام کند همين الان يا بعداً مي توانيد از جمله هاي سوالی  استفاده کنيد.

۴ _ دستوراتي که به دنبالش دليل و منطق آورده مي شود :

به طور مثال: ” اسباب بازي هات را بردار چون مادر بزرگت به اينجا مي آيد و تو مي داني که او خانه تميز را دوست دارد . “

اين گونه دستور دادن غلط است و موثر نيست. اما اگر به او بگوييد ” مادر بزرگ اينجا مي آيد و او خانه مرتب را دوست دارد، پس لطفاً الان اسباب بازي هايت را جمع کن، اين دستور موثرتر است.

با پرهيز از اين نوع دستورات و رعايت کردن اصول زير مي توان انتظار داشت که کودک دستورات شما را با احتمال بيشتري انجام دهد:

توجه کودک را به خود جلب کنيد و قبل از دستور دادن با او تماس چشمي برقرارکنيد .
با صداي محکم و قاطع با کودک صحبت کنيد . البته صدايتان بلند و خشن نباشد .
دستوري به کودک بدهيد که واضح و ساده باشد به جاي دستورات منفي، از دستورات مثبت استفاده کنيد. ( مثالً نگوييد باشه تکاليفت را انجام نده ! بهتره بگوييم برو تکاليفت را انجام بده) اگر دستور شما را انجام داد به او پاداش دهيد.

بهتر است از دستورات ساده تري که مطمئن هستيد مي تواند انجام دهد شروع کنيد.

در زمان مناسب از او تقاضايي داشته باشيد که دستور شما را انجام دهد.

(مثالًا زماني که کودک مشغول ديدن برنامه مورد عالقه خود از تلويزيون است زمان مناسبي براي دستور دادن نيست )

نویسنده: ندا اسماعیلی

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *