تاریخ امروزدوشنبه , ۱۸ آذر ۱۳۹۸

کم خونی ناشی از فقر آهن IDA

کم خونی ناشی از فقر آهن یا (anemia deficiency iron) شایعترین شکل کم خونی در سرتاسر جهان است و حدود ۵۰ % از موارد کم خونی را دربر میگیرد.

در مردان و زنان یائسه شایعترین علت کم خونی فقر آهن از دست دادن خون از ضایعات مجرای معدی- روده ای است.

بخش قابل توجهی از این ضایعات معدی- روده ای سرطانی یا پیش سرطانی هستند.

کم خونی فقر آهن (ناکافی بودن گلبول های قرمز در اثر کمبود آهن) در کشورهای درحال توسعه به شدت شایع است.

اما در کشورهای توسعه یافته نیز شکل دیگر سوء تغذیه در آنها اساسا از بین رفته است، این مشکل هنوز باقی است.

کمبود آهن، تنها علت آنمی نیست، اما در صورت شایع بودن کم خونی، معمولا، کمبود آهن، شایع ترین علت آن بوده است.

علل شایع کم خونی ناشی از فقر آهن

کم خونی فقر آهن زمانی اتفاق می افتد که مقدار آهن جذب شده برای تامین نیاز روزانه کافی نباشد.

تامین ناکافی آهن می تواند به یکی از دلایل زیر باشد:

– دریافت ناکافی آهن

– در دسترس نبودن آهن قابل جذب (فراهمی زیستی کم)

– افزایش نیاز به آهن (مثلا در دوران بارداری، شیردهی و نوجوانی)

– خون ریزی مزمن .

ـ جذب ناکافی آهن در اثر اسهال، کاهش ترشح اسید معده، مشکلات گوارشی یا تداخلات دارویی و داروهایی مثل کلستیرامین، سایمتیدین، پانکراتین، رانیتیدین و تتراسایکلین).

  ـ خون‌ریزی زیاد در دوران عادت ماهانه و یا در اثر جراحات یا ناشی از همورویید (بواسیر) یا بیماری‌های بدخیم و انگل‌ها.

کمبود آهن در مردان بزرگسال معمولا در اثر از دست دادن خون است.

از دست دادن خون

از دست دادن بیش از ۱۰-۵ میلی لیتر خون در هر روز بیشتر از مقدار آهنی است که توسط روده از مواد غذایی طبیعی جذب میشود.

ظاهر مدفوع بیماران علیرغم از دست دادن روزانه ۱۰۰ میلی لیتر خون از راه معده و دوازدهه ممکن است همچنان طبیعی به نظر برسد.

زخمهای معده و دوازدهه شایع ترین علت خون ریزی گوارشی هستند.

کاهش جذب

سوء جذب گوارشی باید به عنوان علت بالقوه  کم خونی فقر آهن در نظر گرفته شود به ویژه زمانی که هیچ منبع خونریزی یافت نشود و یا زمانی که مقاومت به آهن خوراکی وجود دارد.

شرایط غیر خونریزی کننده دستگاه گوارش که ممکن است سبب جذب غیرطبیعی آهن و متعاقبا کم خونی فقر آهن شود به طور معمول در حدود ۵۰ %از بیماران مشاهده شده است اما اغلب نادیده گرفته میشود.

بیماری سلیاک خاموش در ۶-۵ %بزرگسالان رخ میدهد.

کمبود آهن در بیماری سلیاک به علت سوء جذب است زیرا محل اصلی جذب آهن که دوازدهه میباشد همیشه در بیماری سلیاک درگیر میشود.

ارتباط بین عفونت هلیکوباکتر پیلوری  (نوعی باکتری مسبب زخم معده ) و کاهش جذب آهن به خوبی ثابت شده است.

علل غیرمعمول کم خونی ناشی از فقر آهن

از دست دادن خون مخفی میتواند خارج از مجرای گوارشی شامل مجاری کلیوی (خون در ادرار )یا ریه رخ دهد.

علائم زیر شایعترین علائم کم خونی فقر آهن می باشند.

هر چند هر فرد ممکن است علائم متفاوتی را تجربه نماید. علائم عبارتند از:

–   رنگ پریدگی غیر طبیعی یا کاهش رنگ پوست
–    تحریک پذیری
–   کاهش انرژی و خستگی زودرس
–    زخم و تورم زبان
–    تمایل به خوردن موادی نظیر خاک یا یخ ( یک حالت به نام سندرم  پیکا )

میزان نیاز به آهن براساس سن، جنس و وضعیت فیزیولوژیکی افراد متفاوت است.

مثلا زنان باردار به علت افزایش حجم خون، رشد جنین و جفت و سایر بافت‌ها به آهن بیشتری نیاز دارند به همین دلیل بیش از سایرین در معرض خطر کم‌خونی قرار دارند.

در شیرخواران در صورت سلامت مادران، میزان آهن موجود در شیر مادر برای ۶ ـ ۴ ماه اول زندگی کافی است.

ولی در مورد نوزادانی که با وزن کم متولد می‌شوند، ذخایر آهن کم بوده و باید از ۳ ماهگی آهن اضافی به صورت قطره خوراکی خورانده شود.

همچنین بستن پیش از موقع بند ناف نیز به این دلیل که نوزاد را از یک سوم کل خونش محروم می‌کند، خطر فقر آهن را افزایش می‌دهد.

برای درمان آنمی از چند روش استفاده می‌شود که بهترین و کم‌خطرترین آن‌ها استفاده از مکمل‌های خوراکی است.

درمان با نمک‌های ساده آهن مثل سولفات فروی خوراکی کاملا موثر بوده و به شکل قرص، کپسول یا مایع است و باید مصرف آن‌ها تا چندین ماه ادامه یابد.

  چنانکه این قرص‌ها با معده خالی مصرف شوند جذب آن‌ها بهتر و بیشتر صورت می‌گیرد، ولی در این حالت سبب تحریک معده و بروز مشکلات گوارشی می‌شوند.

عوارض گوارشی ناشی از مصرف آهن نظیر تهوع، دل پیچه، سوزش قلب، اسهال یا یبوست را می‌توان به حداقل رساند، به شرطی که آهن را با میزان بسیار کم مصرف کرده و به تدریج به میزان آن افزوده تا به حد مورد نیاز بدن برسد.

بهتر است قرص آهن در آخر شب قبل از خواب استفاده شود تا عوارض ناشی از آن کاهش یابند.

  ویتامین C جذب آهن را افزایش می‌دهد به همین دلیل معمولا مصرف ویتامین C به همراه آهن پیشنهاد می‌شود.

علاوه بر درمان دارویی باید به میزان آهن قابل جذب در غذا نیز توجه کرد.

جذب آهن غذا اغلب تحت تاثیر شکل آهن موجود در آن می‌باشد.

آهن موجود در پروتئین‌های حیوانی مانند گوشت گاو، ماهی، پرندگان (آهن هم) بیشتر جذب می‌شود، در حالی که جذب آهن پروتئین‌های گیاهی مانند سبزی‌ها و میوه‌ها (آهن غیرهم) کمتر می‌باشد.

اید توجه داشت که ویتامین C جذب آهن سبزی‌ها و میوه‌ها (آهن غیرهم) را بیشتر می‌کند.

مصرف چای همراه یا بلافاصله بعد از غذا می‌تواند جذب آهن را تاحدصفر تا پنج درصد کاهش دهد.

  قهوه، تخم‌مرغ، شیر و لبنیات، نان گندم، حبوبات (حاوی اسید فیتیک) و فیبرهای غذایی جذب آهن را به علت تشکیل کمپلکس‌های نامحلول کاهش می‌دهند.

بنابراین فرآورده‌های حاوی آهن، طی یک ساعت قبل یا دو ساعت بعد از مصرف هر یک از این مواد نباید مصرف شود.

  منابع غذایی آهن دار

  منابع غذایی آهن‌دار عبارتند از جگر، قلوه، گوشت قرمز، ماهی، زرده تخم‌مرغ، سبزی‌های دارای برگ سبز تیره مانند جعفری، اسفناج و حبوبات، مثل عدس و لوبیا همچنین میوه‌های خشک (برگه‌ها) بخصوص برگه زردآلو و دانه‌های روغنی.

  عوامل افزایش دهنده جذب آهن و منابع غذایی آن‌ها:

 ۱ ـ اسید سیتریک و اسید اسکور بیک یا ویتامین ث که در آلو، خربزه، ریواس، انبه، گلابی، طالبی، گل کلم، سبزی‌ها، آب پرتقال، لیمو شیرین، لیمو ترش، سیب و آناناس وجود دارند می‌توانند عوامل افزایش دهنده جذب آهن در بدن باشند.

  ۲ ـ اسید مالیک و اسید تارتاریک که در هویج، سیب زمینی، چغندر، کدوتنبل، گوجه فرنگی، کلم پیچ و شلغم موجود است نیز سبب افزایش جذب آهن می‌شوند.

  ۳ ـ محصولات تخمیری مثل سس سویا نیز در این دسته از عوامل گنجانده می‌شود.

  توصیه‌های کلی زیر را به کار ببندید

  ۱ ـ استفاده از غذاهایی که غنی از آهن می‌باشند.

  ۲ ـ استفاده از منابع غذایی حاوی ویتامین ث هر وعده غذایی جهت جذب بهتر آهن (مثل پرتقال، گریب‌فروت، گوجه فرنگی، کلم، توت فرنگی، فلفل سبز، لیمو ترش)

  ۳ ـ گنجاندن گوشت قرمز، ماهی یا مرغ در برنامه غذایی.

  ۴ ـ پرهیز از مصرف چای یا قهوه همراه یا بلافاصله بعد از غذا.

  ۵ ـ برطرف کردن مشکلات گوارشی و یبوست.

  ۶ ـ تصحیح عادات غذایی غلط (مثل مصرف مواد غیرخوراکی مانند خاک، یخ) که خود از علایم کم خونی فقر آهن می باشند.

  ۷ ـ مشاوره با پزشک و متخصص تغذیه جهت پیشگیری به موقع و یا بهبود کم‌خونی.

  ۸ ـ استفاده از نانهایی که از خمیر ورآمده تهیه شده‌اند.

  ۹ ـ استفاده از خشکبار مثل توت خشک، برگه آلو، انجیر خشک و کشمش که منابع خوبی از آهن هستند.

  ۱۰ ـ استفاده از غلات و حبوبات جوانه زده.

  ۱۱ ـ شست و شو و ضد عفونی کردن سبزی‌هایی که استفاده می‌کنید.

  ۱۲ ـ شستن کامل دستها با آب و صابون قبل از تهیه و مصرف غذا و پس از هر بار اجابت مزاج

  ۱۳ ـ مصرف روزانه یک قرص آهن از پایان ماه چهارم بارداری تا سه ماه پس از زایمان در زنان باردار.

  ۱۴ ـ مصرف قطره آهن همزمان با شروع تغذیه تکمیلی تا پایان ۲ سالگی در کودکان.

اشتراک‌گذاری

یک نظر

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *